ROBOTİK CERRAHİ

Robotik cerrahi; Ameliyathanede hastanın yanında bulunan cerrah konsolundan, cerrahın hasta üzerinde el bileğine benzeyen kolları kullanarak ameliyatı gerçekleştirmesidir. Da Vinci Robotik Cerrahi sistemi olarak bilinen robotik cerrahi, ilk olarak astronotların sağlık gereksinimlerini karşılamak için geliştirilmiştir. Akabinde harp cerrahisinde de uzaktan ameliyatların yapılması planlanmıştır. Robotik cerrahi ile dünya genelinde yaklaşık 20 yıldır, Türkiye’ de de 10 yıldır ameliyatlar yapılmaktadır. Laparoskopik ameliyatlar gibi küçük kesiler ile robotik 3 boyutlu kamera (insan gözü gibi derinlik sağlayıp, farklı açılar ile görüş sağlanması esasına dayanır) ve robotik el aletleri yardımıyla ameliyat yapılır.

Robotik Cerrahi Nedir?

Robotik cerrahi diğer adıyla da Vinci robotik cerrahi sistemi minimal invaziv cerrahinin gelişmiş en teknolojik halidir. Robotik cerrahi sistemlerinin dünyadaki tek örneği olan da Vinci robotu; cerrah konsolu, hasta konsolu ve görüntü kulesi olmak üzere 3 ana bölümden oluşur. Cerrah konsolundan komutlar hasta konsolunda bulunan da Vinci robotuna aktarılır. Da Vinci robotuna steril olarak özel bir kılıf giydirilir. Laparoskopik ameliyatlarda olduğu gibi karın duvarından, yapılacak ameliyata göre kesiler yapılarak trokar adı verilen el aletlerinin rahatlıkla karın içerisine girmesini ve hareket etmesini sağlayan aletler girilir. Yapılacak ameliyata göre uygun trokardan 3 boyutlu görüntüleme sistemi girilir. Görüntüleme cihazı robot kontrollü olduğu için titreme yapmaz ve cerrah, gerçeğe oldukça yakın üç boyutlu bir görüşe sahip olur. Optik sistem yüksek çözünürlüklü ve görüntü fiberoptik kameralar ile aktardığından dolayı görüntü yaklaştırılsa da görüntü kaybı olmaz. Cerrah dar alanlarda ve derinliklerde normal görüş alanından daha iyi görüntüleri sağlayabilir. Ardından diğer trokarlardan yapılacak cerrahide gerekli olan el aletleri girilir. El aletleri ile robotik konsol bağlantısı sağlanır. Cerrah, cerrah konsoluna oturarak el hareketleri ile robotik konsol hareketlerini yönetir. 720 derecelik dönüş açısına sahip olan robotik kollar, insan elinin yapması mümkün olmayan hareketlerin kolaylıkla yapılabilmesine imkân tanır. Cerrahın ellerindeki küçük titremeler, robot kontrolünde olan cerrahi gereçlere yansımaz. Böylece cerrahide yaşanabilen hata payı mümkün olan en düşük seviyeye indirilir.

Genel Cerrahide Robotik Cerrahi

Genel Cerrahi ameliyatlarının birçoğunda robotik cerrahi kullanılabilir.

• Kalın bağırsak ve rektum cerrahisi; özellikle rektum cerrahisinde leğen kemiği içerisinde dar alanda hareket kabiliyetini arttırır.
• Obezite ve metabolik cerrahi (Şeker ameliyatları); Şeker ameliyatlarında bağırsakların yönlendirilmesi ve karın içerisinde rahat anastomoz yapılmasını sağlar.
• Karaciğer rezeksiyonları – hepatektomi, segmentektomi; Daha geniş görüş açısı ile karaciğer içerisindeki safra yolları ve kan damarlarının daha rahat görülüp daha az komplikasyon ve kanama ile ameliyatın yapılabilmesine olanak tanır.
• Pankreas kanseri için whipple ameliyatı, total pankreatektomi ve distal pankreatektomi; özelikle whipple ameliyatında pankreas kanalı ve safra yolu ile ince bağırsak arasındaki yeni oluşturulan yolların arasındaki anastomozun daha rahat manipülasyon ile yapılmasını sağlar
• Mide ve yemek borusu kanserleri cerrahisi

Ürolojide Robotik Cerrahi

Robotik cerrahinin en sık kullanıldığı bölümlerin başında üroloji gelir.

• Prostat kanseri cerrahisi; Dar olan leğen kemiği içerisinde hareket kabiliyeti robotik cerrahi ile artar, daha net görüş ile prostata yakın olan sinirler korunur, böylece operasyon sonrasında sertleşme ve idrar kaçırma gibi problemler çok daha nadir görülür.
• Böbrek ameliyatları-böbrek kanseri, idrar yolu darlığı ameliyatları; Böbrek kanserinde böbreğin tamamen ya da kısmen alınması ameliyatlarında böbreği besleyen damarlar serbestleştirilip bağlanmasında hareket kabiliyetinin yüksek olmasını sağlar. Olası komplikasyon riskini en aza indirir.

Jinekolojide Robotik Cerrahi

Jinekolojik ameliyatlar da çoğunlukla tıpkı ürolojik cerrahiler gibi leğen kemiğinin iç kısmında dar bir alanda yapılmaktadır. Bu dar alanda robotik cerrahi hareket kabiliyetinin artmasını sağlar

• • Jinekolojik kanser ameliyatları; Özellikle bu ameliyatlarda gereklilik halinde yapılacak lenf bezlerinin de temizlenmesi durumunda hem damarların hem de sinirlerin rahatlıkla korunmasına olanak tanır.
  • Myomektomi ameliyatları
  • Rahim sarkması ameliyatları; Derin leğen kemiği içerisinde vajenin bir kısmının serbestleştirilmesi ve tercih edilmesi durumunda kullanılan yamanın tespit edilmesinde kolaylık sağlar.

Kalp Damar Cerrahisinde Robotik Cerrahi

• • Koroner by-pass ameliyatları
  • Ritim bozuklukları
  • Kalp kapak ameliyatları

Kulak Burun Boğaz ve Baş Boğaz Cerrahisinde Robotik Cerrahi

Gırtlak, yutak, bademcik, dil ve ağız bölgesinde yer alan tümör ve kistlerin cerrahisinde; Hastanın cildi üzerinde kesi yapılmaz. Ağız içerinden yapılan kesiler ile yapılır ve trans oral robotik cerrahi adı ile anılır. Bu ameliyatlarda 4 kollu robottan ziyade 2 kollu robot kullanılır.

Robotik Cerrahi Avantajları

Robotik cerrahi teknolojisinin pek çok karmaşık cerrahi işlemi bir arada gerçekleştirmede kolaylık sağladığı için, sayılabilecek çok fazla yararı bulunmaktadır.

• Cerrahi operasyonlarda küçük bir kesi ile gerçekleştiren robotik cerrahi sistemi, hastanın vücudunda daha az travma ve ağrı, minimum yara izi, hastanede yatış süresinin kısalması ve daha hızlı iyileşme süresi sağlaması sebebiyle hasta lehinedir. Daha az yara enfeksiyonuna neden olur.
• Robotik cerrahi avantajları içerisinde sayılabilecek bir diğer durum ise, ellerin hareketlerini taklit edebilen ve eklemli yapıya sahip robotik kolların kullanılmasıdır. Geleneksel yöntemlerle kıyaslandığında mümkün olandan daha fazla el becerisi ve hassasiyet sunmaktadır. Robotik kollar, 720 derece açıyla dönebilir ve titreme yapmaz.
• Robotik cerrahide yüksek çözünürlüklü 3D kameraların kullanılması, cerrahların normalde çıplak gözle göremedikleri alanları yakından görmelerini sağlamaktadır. Normalde görülen görüntü, görüntü kaybı olmaksızın 10 kat büyütülebilir. Bu da daha fazla alan üzerinde cerrahın hâkimiyet kurması ve operasyonu tüm ince detaylarıyla bir arada görmesi anlamına gelmektedir.
• Hekim oturarak çalıştığı için daha az yorulur. Böylece uzun süren operasyonlarda hekimin stres düzeyi azalırken konsantrasyon seviyesi artar.

Robotik cerrahi ile endoskopik cerrahi farkı

Robotik cerrahi tıbbın çeşitli alanlarında kullanıldıktan sonra robotik kalp cerrahisi ile ilgili ilk klinik sonuçlar 1990’lı yıllarda alındı ve kullanımı 2000’li yıllardan sonra hızla arttı.

• Robotik cerrahi endoskopik cerrahiye benzetilse de endoskopik cerrahiden temel farkı, cerrahın bir monitörden izleyerek robotun kollarını uzaktan kumanda ederek çalıştırmasıdır.

• Kalp ameliyatlarında robotik cerrahi yöntemi şu olanakları sağlıyor:

• Üç boyutlu ve operasyon alanını büyütebilen kameralar sayesinde kanama alanları gibi gözlenmesi zor bölgeler görülebilir ve büyük kan kaybı yaşanmaz.
• Operasyon 8 milimetrelik 3-4 delikten yapıldığı için kişiler açık operasyona oranla daha az ağrı hissedebilir ve ciltteki izi küçük olur.
• Küçük ameliyat kesisi ve az kan kaybı kişilerin 1-2 hafta içinde taburcu olmasına mümkün kılar ve normal fiziksel aktivitelere dönüş kolaylaşır.
• Göğüs kemiğinin kesilmesine gerek olmadığı için göğüs kemiğinin oynaması ya da enfeksiyon kapması gibi riskleri düşüktür.

Robotik cerrahi hangi alanlarda kullanılıyor?

Robotik cerrahi kadın hastalıkları, üroloji, kulak burun boğaz gibi birçok tıp branşında kullanılıyor. Operasyonlar şöyle gerçekleşiyor:

• İşlem genel anestezi ile gerçekleşir.
• Robotu kullanmak için ameliyathanede uzman olan bir cerrah ve bir asistan bulunması gerekir.
• Cihazın kollarına gerekli cerrahi aletler takılır. Cerrah ise “konsol” adı verilen ve yine ameliyathanede bulunan kumanda merkezinin başında oturur. Bir ya da birkaç delikten vücuda giren cerrahi aletleri kumanda eder.

Laparoskopi ile robotik cerrahi aynı şey değil

Robotik cerrahi, laparoskopik (kapalı yöntem) cerrahide karşılaşılan bazı teknik zorlukların önüne geçebilir. Laparoskopide organlar arasındaki boşlukların içerisine deliklerden borular sokularak girilir, şişirilen bu boşlukların içerisine itilen aletler ve kamera eşliğinde 2 boyutlu görüntü elde edilir. Organa doğrudan temas edilmez, kesi yerleri çok küçük olur, kişi daha az kan kaybeder, çabuk iyileşir ve ameliyat izi kalmaz. Robotik cerrahide görüntü üç boyutlu ve yüksek çözünürlüklü olarak elde edilir. İçeri itilen aletler 540 derece dönebilir. Özellikle üroloji ve bağırsak cerrahisinde organların daha aşağıda ve derinde olması nedeniyle robotik cerrahi önem kazanır. Robotik cerrahi ile hata riskinin minimuma inmesi hedeflenir.

Daha önce ameliyat geçirenlerde kullanılmaz

Tiroit ameliyatlarında, boyunda kalacak izden rahatsız olanlar için robotik cerrahi ile koltuk altından ameliyat mümkündür. Robotik cerrahide koltuk altında bir kesi açılıp cilt altından tünel oluşturulur. Robotun kolları buradan içeri sokularak çalışma alanı oluşturulur. Bu yöntem tiroit kanseri ve boyun lenf kusurlarında bir kulaktan diğerine uygulanan kesilerin önüne geçer. Fakat robotik cerrahi çok büyük guatrlarda, daha önce ameliyat geçirmiş kişilerde, çok ileri kanserlerde ve vücut kitle indeksi 30’un üstüne olan kişilere uygulanamaz. Ameliyatta adale kesilmediği ve gerilmediği için ağrı olmaz, kişi ertesi gün evine gidebilecek durumda olur.

Jinekolojik kanser vakaları için elverişli

Robotik cerrahi özellikle kanserliler için tercih edilen bir cerrahi yöntemidir. Önceleri 20-25 cm’lik kesilerle yapılan ameliyatların birkaç delikten yapılmasına olanak sağlar. Taburcu olma süresini kısaltır ve kişiyi bir hafta içinde günlük yaşama döndürebilir. Robotik cerrahi, özellikle tedavide zamanın çok önemli olduğu kanser hastalığı için önemlidir. Çünkü cerrahi müdahaleden sonra, kemoterapi ve radyoterapi alabilmek için ameliyat kesisinin iyileşme süresini azaltabilir.

Yumurtalık kisti ameliyatı

Yumurtalık kistleri ameliyatları genellikle 3 veya 4 delikten laparoskopik olarak yapılır. Ancak bu ameliyatlar son dönemde sadece göbek deliği kullanılarak, tek delikten de yapılabiliyor. Standart laparoskopik cerrahi ile dar bir alanda aletleri kullanarak ameliyatı yapmak zor olduğu için, yani sağdaki aleti sol el ile soldaki aleti sağ el ile kullanmak gerektiği ve adapte olması zaman aldığı için son yıllarda robotik teknolojiden faydalanılıyor. Robotik cerrahinin bilgisayar programı teknik zorlukları hafifletebiliyor.

Ameliyatı robot mu yapıyor?

Robotik cerrahi yönteminde yapılan işlem, ‘robot yardımlı laparoskopi ameliyatı’ olarak tanımlanıyor. ‘Açık ameliyat’ ve ‘laparoskopik ameliyat’ tanımlarının yanında yeni geliştirilmiş üçüncü bir ameliyat yöntemi olarak benimseniyor. Genel kanının aksine ameliyatı robot yapmıyor; robotu kullanma konusunda uzman bir kadro gerçekleştiriyor.

Bugün robotik cerrahi sistemiyle başta üroloji, kardiyovasküler cerrahi, genel cerrahi, jinekoloji ve KBB olmak üzere farklı cerrahi dallarında pek çok operasyon yapılabiliyor.

Robotik cerrahi yöntemi, miyom ameliyatlarında da kullanılır. Bu operasyonlarda miyom çıkartılırken rahim duvarında geniş boşluklar meydana gelir ve bu boşlukların ve rahim duvarının kişinin gelecekteki hamileliğini etkilememesi için çok iyi kapatılması gerekir. Robotik cerrahi 3 boyutlu görüntü ve robot kollarının el bilek hareketlerini yapabilmesi nedeni ile aynı açık ameliyatta olduğu gibi dikiş atabilir. Özellikle büyük miyomlarda kapatılması gereken alan daha büyüktür.